Menü Kapat

Dr. Orhan Eşref Koloğlu Vefa Biyografisi

Türk Bilim Tarihi Kurumu (Derneği) üyemiz Sn. Dr. Orhan Eşref Koloğlu 17 Nisan 2020 tarihinde aramızdan ayrıldı. Dr. Koloğlu gazetecilik mesleğinden birisi olarak bilinse de onun tarihçiliği, yazarlığı ve akademisyenliği gazeteciliğinin önemli bir yönünü oluşturuyordu. Babası Sadullah Koloğlu, annesi Refika Hanım. Orhan Koloğlu, o yıllarda Arap Kaymakam olarak bilinen daha sonra Libya’nın İlk Başbakanı (1949-1952) olan babasının kaymakam olarak görev yaptığı Konya Kadınhanı kazasında Eylül 1929’da doğmuştur. Babasının görevi nedeniyle Türkiye’nin değişik yerlerinde okuyan Orhan Koloğlu Galatasaray Lisesi’ni 1947 bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü’ndeki eğitimini 1965’te tamamladı. Strasbourg Üniversitesi’nde doktora eğitimi gördü (1969) ve Tripoli (Libya) Al Fateh Üniversitesi’nde çalıştığı zaman doçent oldu.

Orhan Eşref Koloğlu’nun babası Sadullah Koloğlu (1884 Libya/Bingazi- 28.5.1952 Bingazi) aslen Türkiye’den Karaman kökenli bir ailedendir ve atası o yıllarda o Libya-Derne vilayetine gelerek evlenip burada yerleşmiş bir yeniçeridir. Sadullah Beyin babası Derne’den Hacı Mebruk Efendi, annesi Girit’ten Bingazi’ye yerleşen Zeynep Hanım’dır. Mebruk Efendi Derne’de ticaretle uğraşırken belediye meclisi üyeliği, belediye başkanlığı yapmış, Mustafa Kemal ve Enver Beylerin de bulunduğu İtalyan işgaline karşı direniş için Trablusgarb’a gelen Osmanlı subayları ile temas halinde olmuştur. Ne yazık ki İtalyanların Libya’yı işgaline dayanamayarak Mekke’ye yerleşmiştir. Ailenin soyadı olan Koloğlu adlandırması da özel bir anlam taşımaktadır. Osmanlı dönemi askerî teşkilâtında genellikle yeniçeri ve kapıkulu askerlerinin oğulları anlamına gelen (kuloğlu) Kuzey Afrika’da Garp ocakları denilen Trablusgarp, Tunus ve Cezayir’de yerleşen Türklerin çocukları için de kullanılmıştır. Sadullah Bey büyünce babası tarafından eğitim için İstanbul’a getirilir. Aşiret Mektebi’nde ve Mekteb-i Mülkiye-i Şahane’de okuyarak (1902) Osmanlı döneminde Bingazi-Derne Kaymakamlığı maiyet memuru olarak göreve başlar ve sonraki yıllarda Hassa ve Berka Nahiye müdürlüğü, Buldan, Pınarhisar, Vize, Saray, Maçka, Cumhuriyet döneminde Of, Sürmene, Kadınhanı, Of, Karacabey, Çatalca kaymakamlığı yapar ve Konya Muvazzaf İdare Heyeti Üyeliği, Hakkari ve Bingöl Valiliği yapar ve 1941’de emekliye ayrılarak uzun bir zaman güç koşullarda çocuklarını okutmakla ilgilenir. Üç koşullarda kalan Sadullah Bey, miras işleri için baba ocağı Bingazi’ye gider ve baba dostu Bingazi Emiri Sunusi (1873-1933) ile de görüşür. “Libya’nın o yıllarda bağımsız bir devlet olarak kurulması gündemdeydi ve emir Türkiye’den ve yakın arkadaşı olan babasından, namını bildiği Sadullah Bey’i kendi yanında yardımcısı olarak görmek istediğini söylerse de bunu kabul etmeyen Sadullah Bey Türkiye’ye geri döner. Emir Sunusi Türk hükümet yetkililerine başvurur ve Sadulah Bey’in yeni kurulan Bingazi (Libya) Hükümetinde görev alması için izin ister. Hükümet bu konuyu bakanlar kurulunda görüşür ve 23.01.1950 tarihli kararla, 3 yıl süreyle Bingazi Hükümeti’nde çalışmasına müsaade eder. Bu durum, eski Osmanlı toprağı olan bu yere verilen öneme dair nezaketli tarihi bir atıftır aynı zamanda. Trablus, Bingazi ve Fizan olarak üçe bölünmüş Libya toprakları, Fransızların tüm karşı çıkışına rağmen, Birleşmiş Milletler’in aldığı kararla bağımsızlığını ilan eder. Libya Devleti’nin kurulma aşamasında Emir Sunusi ile birlikte hareket eder. Sadullah Bey Libya’da Sağlık Bakanı olur ve görevdeyken İngilizlerle mücadele eder ve Libya’nın ilk Başbakanı olur. Zor yıllar ve sağlık nedeniyle yorgun olan Libya Başbakanı Sadullah Bey İstanbul’a tedavi için gelmek üzere hazırlık yaptığı bir günün gecesinde hayatı gözlerini yumar 28. Mayıs. 1952.

Orhan Koroğlu’nun annesi Refika Hanım da aslen Konyalı olan Millî Mücadele Kahramanlarından Sakallı Eşref’in kızıdır. İstanbul Balmumucu’da yaşayan anne ataları ticaretle uğraşan Balmumucu Çiftliği’nin sahipleridir. Millî Mücadele yıllarının getirdiği mali ve ticari zorluklar nedeniyle tüm imkânlarından mahrum kalırlar. Sadullah Bey’e Anadolu’daki kaymakamlık ve valilik görevlerinde eşlik eder ve kadınların sıkıntılarını görerek onların durumlarını iyileştirmek isteyen bu İstanbullu Hanım ilk oğlundan ilki futbolcu, teknik direktör, spor yazarı Doğan Koloğlu’nu (1927-2013) Sürmene’de, Orhan Koloğlu’nu (1929-2020) Kadınhanı’nda doğurmuş, Sadullah Bey’in Ermenek’te bir teftiş sırasında kimsesiz bulduğu Huriye’yi evlat edinmesiyle ona da annelik etmiştir.

Dr. Orhan Koloğlu Galatasaray’dan mezuniyetinden sonra gazetecilik mesleğine başlamış ve Başbakanlık Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü’ne kadar yükselmiştir. Son Saat, Yeni İstanbul, Yeni Sabah, Akşam, Milliyet, Barış, Aydınlık gazetelerinde muhabir, yazı işleri müdürü ve yazar olarak çalışmış, 1964-1971 yılları arasında Roma, Karaçi, Paris, Londra, Beyrut turizm ve basın ateşeliği görevlerinde bulunmuştur. Milliyet gazetesinin Almanya baskısı yazı işleri müdürlüğü ve Hürriyet gazetesi muhabirliğini (1972-1974) yıllarında yaptıktan sonra Basın Yayın Genel Müdürü olarak (1974-1975) ve (1978-1979) yıllarında iki kez görev yapmış ve CHP’nin dış ilişkiler danışmanı olarak (1975-1977) çalıştı.

Basın konusundaki çalışmaları yanında 1969’da Strasbourg Üniversitesinde Fransız Le Turc Dans La Presse Française 1470-1815 başlıklı teziyle tarih doktorasını yaptı. Bu tez aynı adla el-Hayat yayınevi tarafından Fransızca olarak Beyrut’ta 1971’de yayınlandı.

Önceki Başbakanlardan Bülent Ecevit, ailenin bu Libya tarafını bildiği için Orhan Koloğlu’nu seneler sonra Libya Özel Temsilcisi olarak atamıştır. Koloğlu bu yıllarda Arap Dünyası ile Türkiye arasında gelişen, özellikle ilk filizlerini Libya’daki inşat sektöründe veren iş birliğinde katkısı olan şahsiyetlerden olmuştur. Libya’nın 1970’lerle emperyalizme ve uluslararası petrol firmalarına karşı gösterdiği ulusalcı tavır, Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası Türkiye’ye uygulanan ambargo Libya-Türkiye iktisadi yakınlaşmasını sağlamış ve inşaat sektörü ve mühendislik hizmetlerinde meyvelerin vermiştir.

1947’den itibaren. Son Saat, Yeni İstanbul, Yeni Sabah, Akşam, Milliyet, Barış, Aydınlık, Hürriyet. Gazetelerinde çalışan Dr. Orhan Koloğlu 1974-1975 ve 1978-1980 arası Başbakanlık Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürü olarak görev yapmıştır. İstanbul Gazeteciler Cemiyeti, Çağdaş Gazeteciler Cemiyeti ve Tarih Vakfı (kurucu) üyesidir.

Orhan Koloğlu ayrıca Trablus/Tripoli (Libya) Al Fateh Üniversitesi’nde çalışmış ve burada doçent olmuş, 1978’den sonra Hacettepe, Anadolu, Marmara, Galatasaray, İstanbul üniversitelerinde tarih ve iletişim, gazetecilik konusunda dersler vermiştir. Avrupa’nın önemli merkezlerinde mesleği ile ilgili arşiv araştırmaları yapan ve belgeler toplayan Koloğlu bu emeğini yayanlarına taşımış ve ilginç konularda yazdığı eserlerle gazeteciliğinin dışında bir tarihçi olarak da haklı bir üne kavuşmuştur. 2001 yılında Reklamcılar Derneği Orhan Koloğlu’nun yüzyıllık reklam arşiv koleksiyonunu satın alarak “Türkiye’de Reklamcılığın İlk Yüzyılı: 1840-1940” adıyla hem bir sergi açmış ve bu malzemeyi kitap olarak yayınlamıştır. Kitaplarının ve arşivinin önemli bir kısmı önceki İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Priştina’nın önayak olmasıyla İzmir Belediyesi’ne verilmiştir.

Dr. Orhan Koloğlu’na armağan bir kitap yayınlanmış ve vefatı öncesinde ve sonrasında pek çok basın yayın organında bilgilendirici yayınlar çıkmış, özellikle atalarının Libya yönü gündeme gelmiştir. Onun çalışmaları yayınlanmanın dışında belirli kurumların ödüllerine de layık görülmüştür.

Türkçe, Arapça, İngilizce, Fransızca, Almanca bilen Dr. Orhan Koloğlu’nun kitap olarak yayınlanan eserleri aşağıda belirtilmiştir. Onun kitapları kadar özellikle Tarih ve Toplum dergisine yazdığı makaleleri önemli bir toplam oluşturmakta, hatta onun yazarlık ve bilgi birikimi açısından entelektüel kimliğini ortaya koymaktadır. Bir dönem İnkılâp Tarihi dersleri verdiği Hacettepe Üniversitesi dergilerde yayınlanan makalelerini künye olarak “Kaynakça” sitesinde yayınlayarak daha geniş okuyucu kitlelerine ulaşma imkânı sağlamıştır.

Ödülleri:

1962                İstanbul Gazeteciler Sendikası Gümüş Kalem Ödülünü.

1986                İstanbul Gazeteciler Cemiyeti Araştırma Ödülü.

1990                Yunus Nadi Araştırma Ödülünü,

1995                Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü.

1995                Afet İnan Ödülü.

İthaf Edilen Eser:

Orhan Çolak, Orhan Koloğlu Armağanı, İslam Tarih ve Kültürünü Araştırma Vakfı Yayınları, İstanbul 2009.

Eserleri

Ansiklopedi Maddeleri

“Abdullah Zühdü”. Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi.

“Ahmet İhsan Tokgöz”, Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi.

 “Basın”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi.

“Blacque, Alexandre”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi.

“Blak Bey (Alexandre Blacque)”, Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi.

“Edouard Blaque”, İstanbul Ansiklopedisi.

“Hasan Fehmi”, Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi.

“II. Abdülhamid’in Basın Karşısındaki Açmazı”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi.

“Karagöz”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi.

“Osmanlı Basını ve Bilim”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi.

“Osmanlı Basını: İçeriği ve Rejimi”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi.

“Osmanlılarda Basın ve Kamuoyu”, Osmanlı Ansiklopedisi.

“Şinasi”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi.

“Türkçe – Dışı Basın”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi.

Kitapları

Tarihte Aşk, Kitaş Yayınları, İstanbul 1969.

Le Turc dans la Presse Française 1470-1815, Beyrut 1971.

Fikret Mualla, (Nurullah Berk-Orhan Koloğlu), Milliyet Yayınları, İstanbul 1971.

Müthiş Türkler, Yavuz Yayınları, İstanbul 1972.

İslâmda Başlık, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1978.

Türk Subaylarının Libya Savaşı Anıları (Arapça), Tripoli/Trablus 1979.

Mazlum Milletler Devrimleri ve Türk Devrimi: Birinci Kitap: Atatürk’ün Açıklamalarıyla, Çaba Yayınları, Ankara 1980.

Mustafa Kemal’in Yanında İki Libya’lı Lider Ahmet Şerif Süleyman Baruni, Libya Arab Halk Sosyalist Cumhuriyesi Ankara Halk Bürosu Kültür Merkezi Yayını, Ankara 1981.

Takvim-i Vakayi: Türk Basınında 150 Yıl: 1831-1981, Çağdaş Gazeteciler Derneği, Ankara 1981.

Basımevi ve Basının Gecikmesi ve Sonuçları, İstanbul 1986.

La Turquie en Transition (contribution), Paris 1986.

Miyop Çörçil Olayı: Ceride-i Havadisin Öyküsü, Yorum Yayınları, Ankara 1986.

Abdülhamid Gerçeği, Gür Yayınları, İstanbul 1987.

Türk’ü Dünyaya Saydıran Adam, Yeni Özgür İnsan Yayınları, Ankara 1988.

Muslim Public Opinion During The Libyan War (1911-1912), (Orhan KoloğluMohamed Farhat Mehdi), Markaz Dirāsat Jihād al-Lībīyīn ḍidda al-Ghazw al-Īṭālī, 1988.

1911-12’de Karikatür Savaşı, Engin yay., İstanbul, 1989.

İlk Gazete İlk Polemik: Takvim-i Mısriye Takvim-i Vekayi Çekişmesi, Çağdaş Gazeteciler Derneği Yayınları, Ankara 1989.

Abdülhamit ve Masonlar (1905’e kadar), Gür Yayanları, İstanbul 1991.

La Formation des Intellectuels à La Culture Journalistique et Presse de Turquie, İsis Yayınevi, İstanbul 1992.

Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Basın, İletişim Yayınları, İstanbul 1992.

Basınımızda Resim ve Fotoğrafın Başlaması, Engin Yayınları, İstanbul 1993.

Bedevi, Lavrens, Arap, Türk, İstanbul 1993.

Balkanlar, (Halil İnalcıkErol ManisalıOrhan Koloğlu), OBİV, Eren Yayıncılık, İstanbul 1993.

İslâm’da Değişim, Gür Yayınları, İstanbul 1993.

Türk Basını Kuvayı Milliyeden Günümüze, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 1993.

Gazi’nin Çağında İslâm Dünyası, Boyut Yayınları, İstanbul 1994.

Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Basın, İletişim Yayınları, İstanbul 1994.

Havas-Reuter’den Anadolu Ajansı’na, Çağdaş Gazeteciler Derneği Yayınları, Ankara 1994.

1919-1938 Türk Çağdaşlaşması, Boyut Kitap, İstanbul 1995.

K.Yust, Kemalist Anadolu Basını (Tiflis 1922), (yay. haz. Orhan Koloğlu), Çağdaş Gazeteciler Derneği Yayınları Ankara 1995.

Türk Çağdaşlaşması 1919-1938 İslâma Etki-İslamdan Tepki, Boyut Yayıncılık, İstanbul 1995.

Us’lar: Gazeteci Bir Aile, (Nuri AkbayarOrhan Koloğlu), Çağdaş Gazeteciler Cemiyeti Yayınları. Ankara 1996.

Halka Doğru Bilim, Türk Bilim Tarihi Kurumu Yayınları, İstanbul 1997.

Avrupa’nın Kıskacında Abdülhamit, İstanbul 1998.

Bir Zamanlar Babıali, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1998.

Kim Bu Mustafa Kemal? Boyut Kitapları, İstanbul 1998.

Osmanlı Basınının Doğuşu ve Blak Bey Ailesi, Müteferrika Yayınları, İstanbul 1998.

Çağdaş ve Demokratik Türkiye Arayışları, Büke Yayıncılık, İstanbul 1999.

Cumhuriyet’in İlk Onbeş Yılı, Boyut Yayın Grubu, İstanbul 1999.

Osmanlı-İtalyan Libya Savaşında İttihatçılar, Masonlar ve Sosyalist Enternasyonal, Ümit Yayınları, Ankara 1999.

Loti’nin Kadınları Osmanlı Hareminin Gizemli Dünyası, Dünya Yayıncılık, İstanbul 1999.

Reklamcılığımızın İlk Yüzyılı:1840-1940, Reklamcılar Derneği Yayınları, İstanbul 1999.

Tamga Pençe Tuğra İmza, Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2000.

Aydınlarımızın Bunalım Yılı 1918, Boyut Kitapları, İstanbul 2000.

Aydınlarımızın Bunalım Yılı Zaferi Nihai’den Tam Teslimiyete, Boyut Yayınları, İstanbul 2000.

Aydınların Bunalım Yılı 1918: Zafer-i Nihai’den Tam Tesilmiyete, Boyut Yayınları, İstanbul 2000.

Ecevit ile CHP / Bir Aşk ve Nefret Öyküsü, Büke Yayıncılık, İstanbul 2000.

Kim Bu Ecevit? Boyut Kitapları, İstanbul 2001.

Bir Çağdaşlaşma Örneği Olarak Cumhuriyet’in İlk onbeş Yılı, Boyut Yayıncılık, İstanbul 2002.

İttihatçılar ve Masonlar, Eylül Yayınları, İstanbul 2002.

Fahri Tuncel – Çeşme- i Beyt-i Dilden Damlalar (Gönül Evinin Çeşmesinden Damlalar), (yay. haz. Orhan Koloğlu), istanbul 2003.

Osmanlı Meclislerinde Libya ve Libyalılar, (2 Cilt), Boyut Yayınları, İstanbul 2003.

Fikret Mualla: Bir Garip Kişi, Boyut Yayınları, İstanbul 2003.

Tarih Boyunca Aşk, Pozitif Yayınları, İstanbul 2004.

Türkiye Karikatür Tarihi, 2005, Bileşim Yayınları, İstanbul 2005.

1908 Basın Patlaması, Bas-Haş, İstanbul 2005.

Avrupa’nın Kıskacında Abdülhamit, İstanbul 2005.

Osmanlı’dan 21. Yüzyıla Basın Tarihi, Pozitif Yayımları, İstanbul 2006.

Numaracı Cumhuriyetçiler: 2. Cumhuriyetçiler Hakkında Herşey, Pozitif Yayınları, İstanbul 2007.

Dünyadan Çizgilerle Atatürk, Erko Yayıncılık, İstanbul 2007.

Sorularla Vahdettin, Pozitif Yayınları, İstanbul 2007.

Cilbabtan Türbana Türkiye’de Örtünmenin Serüveni, İstanbul 2008.

Fizan Korkusundan Libya Mücahitliğine, Truva Yayınları, İstanbul 2008.

Osmanlı’da Son Tartışmalar, Doğan Kitap, İstanbul 2008.

Son Sadrazam Milli Mücadele Taraftarı Ahmed Tevfik Paşa, Doğan Kitapçılık, İstanbul 2008.

Mondros’tan Mudanya’ya Osmanlı’da Son Tartışmalar, Doğan Kitapçılık, İstanbul 2008.

Bilimselden ‘Medyatik’e Tarih, Destek Yayınları, İstanbul 2009.

Osmanlı Döneminde Basın Teknikleri ve Araçları, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayımları, İstanbul 2010.

Osmanlı’da Kamuoyu, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayınları, İstanbul 2010.

Eugene Flandin, İstanbul: L’Orient 19. yüzyıl, Profil Yayıncılık, İstanbul 2010.

Osmanlı Dönemi Basının İçeriği, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayınları, İstanbul 2010.

Üç İttihatçı, Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul 2011.

Arap Kaymakam, Aykırı Yayınevi, İstanbul 2011.

Soros, CFR ve Arap Ayaklanması (Orhan Koloğlu, Barış Doster, Haluk Hepkon, Mehmet Ali Güller), Kırmızı Kedi, İstanbul 2011.

Türk Korsanları, Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2012.

Cumhuriyet Dönemi Masonlar, İstanbul 2013.

Hain’nâme, Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2014.

İlk Gazete İlk Polemik, Kaynak Yayınları İstanbul 2014.

Osmanlıcadan Türkçeye Okuryazarlığımız, Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2015.

Lawrence Efsanesi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2016.

İslam Aleminde Masonluk, Kırmızı Kedi Yayınları, İstanbul 2017.

Curnalcilikten Teşkilatı Mahsusa’ya, Osmanlı’dan 21.Yüzyıla Basın Tarihi, Kırmızı Kedi, İstanbul 2017.

Şehroğlanı ile Şehrkızı:  Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2017.

Türk- Arap İlişkileri Tarihi, Tarihçi Kitapevi, İstanbul 2017.

Prusya’dan Enverland’a ve Günümüze Türk-Alman Tarihi, Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2018.

Abdülhamid Gerçeği, Pozitif Yayınları, İstanbul 2018.

Hakkında Yazılanlar

*İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998).

*Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004).

*Encyclopedia of Turkish Authors (2005).

*Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür *Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007).

*Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013).

*Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).

*“Vitrindekiler” (Cumhuriyet Kitap, 16.7.1998).

*Erol Üyepazarcı / Sahafın Kitabı (Virgül, Şubat 1999).

*Günümüz Türkiyesinde Kim Kimdir (2000).

*Zeki Arıkan / Reklamcılığın İlk Yüzyılı (Virgül, Mayıs 2000).

*Orhan Koloğlu ile Kitapları: Edebiyat ve Tarih Üzerine- “Uzun Süreli Bir Bakış Gerekiyor Bize” (söyleşi, Cumhuriyet Kitap, 22.03.2001).

Hazırlayan: Dr. Dursun AYAN